มาตรฐานความปลอดภัยของรถยนต์ไฟฟ้า (Electric Vehicle Safety Standards)

ในยุคที่พลังงานสะอาดและเทคโนโลยีขับเคลื่อนด้วยไฟฟ้ากำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว “รถยนต์ไฟฟ้า” หรือ EV (Electric Vehicle) ได้กลายเป็นทางเลือกยอดนิยมของผู้บริโภคทั่วโลก รวมถึงประเทศไทยด้วย

แต่ในขณะเดียวกัน คำถามที่มักเกิดขึ้นเสมอก็คือ “รถยนต์ไฟฟ้าปลอดภัยจริงหรือไม่?”

คำตอบคือ “ปลอดภัย” หากอยู่ภายใต้มาตรฐานที่ถูกต้อง บทความนี้จะอธิบายมาตรฐานความปลอดภัยของรถยนต์ไฟฟ้า ทั้งระดับสากลและระดับประเทศ พร้อมแนวทางปฏิบัติในการดูแลรถ EV ให้ปลอดภัยสูงสุด

หัวข้อ

มาตรฐานความปลอดภัยของรถยนต์ไฟฟ้าที่คุณควรรู้

มาตรฐานสากลด้านความปลอดภัยของรถยนต์ไฟฟ้า

มาตรฐานความปลอดภัยในระดับโลกคือรากฐานสำคัญที่ผู้ผลิตรถยนต์ต้องยึดถือ เพื่อให้รถ EV มีความน่าเชื่อถือและปลอดภัยสำหรับผู้ขับขี่

1. ISO 26262 — Functional Safety

มาตรฐาน ISO 26262 ถูกออกแบบเพื่อควบคุมความปลอดภัยของระบบไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ในรถยนต์โดยเฉพาะ เช่น ระบบขับเคลื่อนไฟฟ้า (Drive System), ระบบเบรกไฟฟ้า (Brake by Wire), และระบบจัดการแบตเตอรี่ (BMS)

จุดเด่นของ ISO 26262

ใช้หลัก ASIL (Automotive Safety Integrity Level) ในการจัดระดับความเสี่ยง
เน้นการวิเคราะห์และตรวจสอบความปลอดภัยตั้งแต่ขั้นออกแบบจนถึงการผลิต
เป็นพื้นฐานให้กับการพัฒนา EV ทั่วโลก

2. IEC และ UL — มาตรฐานระบบชาร์จไฟฟ้า

ระบบชาร์จเป็นหัวใจสำคัญของความปลอดภัยใน EV มาตรฐานสากลที่เกี่ยวข้องได้แก่

IEC 61851: กำหนดระบบอัดประจุไฟฟ้าและความปลอดภัยในการชาร์จ
IEC 62196: มาตรฐานปลั๊ก เต้ารับ และหัวชาร์จ EV
UL 2251: ใช้ในสหรัฐอเมริกา เพื่อทดสอบความทนทานต่อไฟฟ้ารั่วและไฟฟ้าลัดวงจร

มาตรฐานเหล่านี้ช่วยป้องกันเหตุไฟไหม้จากการชาร์จ และรับรองว่าอุปกรณ์เชื่อมต่อไฟฟ้ามีความปลอดภัยเพียงพอ

3. มาตรฐานแบตเตอรี่และระบบจัดการพลังงาน

แบตเตอรี่เป็นหัวใจหลักของรถยนต์ไฟฟ้า จึงต้องผ่านมาตรฐานอย่าง

UL 1973 สำหรับความปลอดภัยของแบตเตอรี่ลิเธียม-ไอออน
IEC 62619 สำหรับแบตเตอรี่ในงานอุตสาหกรรมและยานยนต์

มาตรฐานเหล่านี้ครอบคลุมการป้องกันไฟฟ้าลัดวงจร การระบายความร้อน และการทดสอบแรงกระแทก เพื่อป้องกันการเกิดเหตุ “แบตเตอรี่ระเบิด” หรือ “ไฟลุก”

มาตรฐานความปลอดภัยของรถยนต์ไฟฟ้าในประเทศไทย

ประเทศไทยให้ความสำคัญกับการพัฒนา EV ภายใต้แนวคิด “ประเทศไทย 4.0” โดยหน่วยงานหลักคือสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) และกรมการขนส่งทางบก (ขบ.)

1. มอก. ที่เกี่ยวข้องกับรถยนต์ไฟฟ้า

มอก. 3026-2563 (UN R100) — ระบบแรงดันไฟฟ้าสูงและแบตเตอรี่ EV
มอก. 3382 เล่ม 1-2565 — ข้อกำหนดการทดสอบส่วนประกอบขับเคลื่อนด้วยไฟฟ้า
มอก. เอส 221-2565 — มาตรฐานการดัดแปลงรถยนต์ไฟฟ้า
มอก. เอส 222-2565 — มาตรฐานการดัดแปลงรถจักรยานยนต์ไฟฟ้า

มาตรฐานเหล่านี้ช่วยให้การผลิตและการนำเข้ารถ EV มีเกณฑ์ความปลอดภัยชัดเจน และช่วยลดอุบัติเหตุที่เกิดจากระบบไฟฟ้าแรงสูง

2. มาตรฐานการติดตั้งสถานีชาร์จไฟ

การติดตั้งเครื่องชาร์จไฟฟ้าในบ้านหรือสถานีสาธารณะ ต้องเป็นไปตามมาตรฐาน IEC 61851 และต้องมีอุปกรณ์ป้องกันไฟฟ้ารั่ว (RCD) ระบบสายดินที่ถูกต้อง และเบรกเกอร์แยกเฉพาะสำหรับ EV

ทั้งการไฟฟ้านครหลวง (MEA) และการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (PEA) ได้ออกคู่มือการติดตั้งอย่างเป็นทางการ เพื่อความปลอดภัยของผู้ใช้และระบบไฟฟ้าภายในอาคาร

3. การตรวจสภาพและการรับรอง

รถ EV ที่ผ่านการดัดแปลงต้องตรวจสอบตาม มอก. เอส 221/222
การนำเข้ารถ EV ต้องมีเอกสารรับรองคุณสมบัติทางเทคนิคจากผู้ผลิต
กรมการขนส่งทางบกกำหนดให้ตรวจสอบระบบไฟฟ้า ฉนวน และระบบเบรกก่อนจดทะเบียน

ประเด็นสำคัญทางเทคนิคด้านความปลอดภัย

1. ระบบไฟฟ้าแรงสูง (High-Voltage System)

รถ EV ใช้ไฟฟ้าระดับ 400-800 โวลต์ ซึ่งอาจเป็นอันตรายได้หากไม่มีการป้องกัน

ต้องมีฉนวนและระบบแยกวงจรแรงสูง
ติดตั้ง IMD (Insulation Monitoring Device) เพื่อตรวจจับไฟรั่ว
ระบบจัดการแบตเตอรี่ (BMS) ต้องควบคุมแรงดันและอุณหภูมิอย่างต่อเนื่อง

2. ระบบซอฟต์แวร์และอิเล็กทรอนิกส์

รถ EV รุ่นใหม่มีระบบช่วยขับ (ADAS) และควบคุมมอเตอร์ผ่านซอฟต์แวร์ทั้งหมด จึงต้องผ่านการประเมินความปลอดภัยตาม ISO 26262 และมีระบบ “Fail-Safe” เมื่อเกิดความผิดพลาด

3. ความปลอดภัยขณะชาร์จ

ใช้สายและหัวชาร์จที่ผ่านมาตรฐาน IEC 62196
ควรชาร์จในพื้นที่ที่มีการระบายอากาศดี
ห้ามใช้ปลั๊กพ่วงทั่วไปในการชาร์จรถ EV
ควรติดตั้งเครื่องชาร์จแบบมีระบบตัดไฟอัตโนมัติเมื่อเกิดกระแสไฟผิดปกติ

4. การดูแลรักษาและตรวจสอบ

ผู้ใช้ควรนำรถ EV เข้าตรวจเช็กสภาพประจำปี โดยเฉพาะ

ระบบเบรกไฟฟ้า
ระบบระบายความร้อนของแบตเตอรี่
สภาพฉนวนและขั้วต่อไฟฟ้า
ระบบซอฟต์แวร์และการอัปเดต Firmware

แนวโน้มและอนาคตของมาตรฐานความปลอดภัย EV

ระบบขับขี่อัตโนมัติ (Autonomous Driving) จะทำให้มาตรฐานใหม่ เช่น ISO/PAS 8800 เข้ามามีบทบาท
มาตรฐาน V2G (Vehicle-to-Grid) จะเชื่อมโยงรถกับระบบไฟฟ้าในบ้านและกริดของประเทศ
เทคโนโลยี Megawatt Charging System (MCS) สำหรับรถบรรทุกไฟฟ้า จะมีมาตรฐานแยกเฉพาะเพื่อความปลอดภัยสูงสุด